IDIAZABAL IDIAZABALgo GAZTAUDALETXEAAGENDABISITARIAKALBISTEAK  › Kokalekua  › Biztanleria › Historia › Datu Ekonomikoak › Planoak  › Mapa  :: Idiazabalen eraketa Erdi Aroan eta ondoko mendeetako garapena (XII-XIX. mendeak) Gorosabelek dioenez, Idiazabalek 1860. urtean 1.716 bizilagun zituen. Gehienak baserrietan bizi ziren (kalean 30 bat etxe zeuden eta, horietatik ere, ia denak baserriak izango ziren). Beraz, oraindik ere, aspaldiko mendeetako Idiazabal izango zen. Baina, XIX. mende horretan sartzen hasi ziren berrikuntzak gizarte tradizionalaren homogeneotasuna zartatzen joan ziren eta baita beraren krisia ekarri ere. Besteak beste, hona prozesu horren eragile batzuk: ideia liberalen etorrera eta gerrak (frantsesekiko gerrak eta gerra karlistak); baserriaren ekonomi ezina; burdinolen azkena; Madril-Irun kamino berria; eskola... Baserri ekonomia ez zegoen gehiagorik emateko moduan eta herriko seme askok Ameriketako bidea hartu behar izan zuten XIX. mendearen bukaera aldera eta hurrengoaren hasieran. XX. mendearen hasieran, gerora ezinbesteko zerbitzu bihurtu diren batzuk jarri ziren; gizarte berriaren erakusgarri dira: elektrizitate indarra, kanileko ura, plaza berria, kanposantu berria, eskola berria... Ameriketan aberastu eta herrira bueltatutako indiano batzuk bultzatu zituzten horietako asko; palazio itxurako bere etxe zein baino zein dotoreagoak ere egin zituzten herrian: Altolagirrerenea (Txomenarenea), Floreaga... Baina erabateko aldaketa 1936-39ko gerra zibilaren ondoren etorri zen. XX. mendearen bigarren zatian, urte gutxiren buruan, Idiazabalen izaera zeharo aldatu da. Gipuzkoako beste leku batzuetan bezala, industria berriak bizibide berria ekarri zien baserria uztekotan zirenei: Patricio Echeverría (1942), Ampo (1964) eta Jaso (1975) enpresa handiak eta zenbait lantegi txiki sortu ziren Idiazabalen. Baserrietako jendea industriaratu egin zen eta baita kalera bizitzera joaten hasi ere; era berean, urrutiko eskualde batzuetatik ere (Gaztelatik, Galiziatik...) emigrazioa gertatu zen Idiazabala eta Goierriko herri askotara. Horrela, bestalde, aspaldiko mendeetan ia herritar guztiek izandako kultur eredu euskaldun tradizional homogeneo samarraren ondoan, beste komunitate kultura bat ere garatzen hasi zen (gaztelaniaz bakarrik hitz egiten zekitenena); poliki-poliki, gainera, bien arteko elkar eragina handituz joan da, era askotako egoerak eta jokaera pertsonalak ekarriz. 2001eko datuen arabera, Idiazabalgo 2031 biztanleetatik, 214 Euskal Autonomi Erkidegoaz kanpotik etorriak dira (1950 baino lehen banaka batzuk baino ez ziren izango). Beste kultur eragile moderno batzuek ere (eskolak, administrazioak, bidaiek, komunikabideek...) industrializazio aurreko homogeneotasuna pitzatu egin dute eta ez bakarrik hizkuntzaren ikuspegitik; baita kulturaren eta jokabideen beste arlo batzuetan ere, aniztasun askoz handiagoa sortuz horrela. Garai horretan egin ziren Plaza eta Udaletxe berriak (1955 inguruan) eta Mediku Etxea. Baserriak hustearekin batera etorri zen, beraz, kaleko gunearen zabalpen handia eta -1962. urtetik aurrera, batez ere- langileentzako etxe mordoak egin ziren. Gurutze Berri, Bikuña, Zigor eta Adarrako auzo berriek gaur egungo itxura ekarri diote Idiazabali. Baserria kale girora gerturatu eta ekartzeko giro berriarekin bat etorriz, Urtsuaran –aurreko mendean Seguraratua- Idiazabalgo barrutian sartu zen 1947an; horrela, kalearekiko lotura zuzenagoa izan zuen. 1980tik hona, zerbitzu berrien eskeak eraikin berriz hornitu du herria (A.Iparragirre eskola; Igarondoko pilotalekua eta igerilekua; Kultur Etxea; Zelaako kiroldegia; kamino berria, herriaz kanpo; Eziolatza eta Arizkorretako futbol zelaiak; Txomenareneko parkea; Pilarreneko pertsona adindunen etxea...). Etxebizitza gehiago ere egin dira, baina, orain, batez ere, erdi mailako jendeentzako moduko etxetxo edo txaletak, herriaren kanpo aldeetan. .: Gaur egungo Idiazabalen aurrekinak (XII. mende artekoak) .: Gaur egungo Idiazabal (XIX-XX. mendeak)